Komisja dostosowuje proces stopniowego wycofywania niektórych narzędzi kryzysowych przewidzianych w tymczasowych ramach pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji

Komisja dostosowuje proces stopniowego wycofywania niektórych narzędzi kryzysowych przewidzianych w tymczasowych ramach pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji

Komisja Europejska przyjęła dziś zmianę tymczasowych ram pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji. Zmiana dotyczy przedłużenia o sześć miesięcy okresu obowiązywania ograniczonej liczby sekcji ram, których celem jest zapewnienie odpowiedniej reakcji w sytuacji kryzysu będącego następstwem rosyjskiej agresji na Ukrainę i bezprecedensowego wzrostu cen energii.

W szczególności, po uwzględnieniu informacji zwrotnych od państw członkowskich, przyjęta dzisiaj zmiana powoduje odroczenie stopniowego wycofywania przepisów umożliwiających państwom członkowskim przyznawanie ograniczonych kwot pomocy (sekcja 2.1 ram tymczasowych) oraz pomocy na wyrównanie wysokich cen energii (sekcja 2.4 ram tymczasowych). Dzięki temu częściowemu dostosowaniu harmonogramu wycofywania tymczasowych ram pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji państwa członkowskie mogą utrzymać swoje systemy wsparcia w zbliżającym się zimowym sezonie grzewczym jako siatkę bezpieczeństwa na wypadek, gdyby zaburzenia gospodarcze spowodowane rosyjską wojną przeciwko Ukrainie nadal negatywnie odbijały się na niektórych przedsiębiorstwach. Jednocześnie państwa członkowskie otrzymają czas również po zakończeniu zimowego okresu grzewczego; pozwoli im to wdrożyć środki, które mogą okazać się potrzebne. Pomoże to państwom członkowskim w praktycznym wdrożeniu środków wsparcia.

Dostosowany harmonogram wycofywania tymczasowych ram pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji

Przyjęte po raz pierwszy 23 marca 2022 r., a następnie zmienione w lipcu i w październiku 2022 r. tymczasowe kryzysowe ramy pomocy państwa zostały zastąpione 9 marca 2023 r. tymczasowymi ramami pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji. Od początku rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz w kontekście jej bezpośrednich i pośrednich skutków dla gospodarki UE ramy umożliwiały państwom członkowskim udzielanie potrzebującym przedsiębiorstwom terminowego, ukierunkowanego i proporcjonalnego wsparcia. Ramy te pozwoliły państwom członkowskim na szybkie i skuteczne działanie w celu udzielenia pomocy przedsiębiorstwom, które zmagały się z ekonomiczną niepewnością, zakłóceniami przepływów handlowych i łańcuchów dostaw oraz z wyjątkowo dużym i nieoczekiwanym wzrostem cen, w szczególności gazu ziemnego, energii elektrycznej, licznych czynników produkcji i surowców oraz produktów podstawowych. Wszystkie te czynniki spowodowały – w łącznym ujęciu – poważne zakłócenia w gospodarce wszystkich państw członkowskich w wielu sektorach gospodarki.

Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie nadal trwa, jednak gospodarka UE wykazuje odporność w obliczu wstrząsów, z jakimi musi się mierzyć. Wydaje się, że ustabilizowała się sytuacja na rynkach energii, a w szczególności ceny gazu oraz średnie ceny energii elektrycznej. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko niedoborów dostaw energii zmniejszyło się, między innymi ze względu na środki podjęte przez państwa członkowskie w celu dywersyfikacji źródeł energii, jednak w prognozie gospodarczej z jesieni 2023 r. odnotowano, że trwająca wojna Rosji przeciwko Ukrainie i napięcia geopolityczne w szerszym ujęciu nadal stwarzają ryzyko i pozostają źródłem niepewności. Mimo ogólnej pozytywnej tendencji, rynki energii w dalszym ciągu są podatne na zagrożenia.

Biorąc pod uwagę informacje zwrotne otrzymane od państw członkowskich w odpowiedzi na ankietę z 20 lipca 2023 r. oraz wyniki konsultacji z 6 listopada 2023 r., Komisja przyjęła zmiany w przepisach tymczasowych ram pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji. Dzięki temu państwa członkowskie mogą przyznawać:

  • Ograniczone kwoty pomocy (sekcja 2.1 ram tymczasowych): okres obowiązywania tej sekcji zostanie przedłużony o sześć miesięcy, do 30 czerwca 2024 r. Ponadto pułapy ustalone dla ograniczonych kwot pomocy zostają podniesione ze względu na zimowy sezon grzewczy: z 250 tys. euro do 280 tys. euro dla sektora rolnego, z 300 tys. euro do 335 tys. euro dla sektorów rybołówstwa i akwakultury oraz z 2 mln euro do 2,25 mln euro dla wszystkich pozostałych sektorów.
  • Pomoc rekompensująca wysokie ceny energii (sekcja 2.4 ram tymczasowych): okres obowiązywania tej sekcji również zostanie przedłużony o sześć miesięcy, będzie ona miała zastosowanie do 30 czerwca 2024 r. Zgodnie z tą państwa członkowskie mogą nadal udzielać wsparcia, pokrywając część dodatkowych kosztów energii jedynie w sytuacji, gdy ceny energii znacznie przewyższają ceny sprzed kryzysu.

Te dwie zmiany umożliwią państwom członkowskim, w razie potrzeby, przedłużenie ich programów pomocy i dopilnowanie, aby przedsiębiorstwa nadal dotknięte kryzysem nie zostały odcięte od niezbędnego wsparcia w nadchodzącym zimowym sezonie grzewczym. Jednocześnie przedłużenie ułatwi państwom członkowskim praktyczne wdrożenie systemów wsparcia, dając im na to wystarczająco dużo czasu – a mianowicie do końca czerwca 2024 r.

Przyjęte dzisiaj zmiany nie mają wpływu na pozostałe przepisy tymczasowych ram pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji.

  • Pozostałe sekcje ram dotyczące sytuacji kryzysowej (tj. sekcje 2.2 oraz 2.3 dotyczące wsparcia płynności w formie gwarancji państwowych i subsydiowanych pożyczek oraz sekcja 2.7 dotycząca środków wspierających działania zmierzające do zmniejszenia zapotrzebowania na energię elektryczną) nie zostaną przedłużone na okres przekraczający aktualną datę wygaśnięcia, tj. 31 grudnia 2023 r.
  • Przyjęta dzisiaj zmiana nie ma wpływu na sekcje ram obejmujące przejście na gospodarkę o zerowym poziomie emisji netto, które to przejście jest niezbędne do dalszej dekarbonizacji gospodarki europejskiej i przyspieszenia procesu uniezależnienia się od paliw kopalnych (sekcje 2.5, 2.6 i 2.8). Sekcje te pozostaną dostępne do 31 grudnia 2025 r.

Komisja będzie nadal uważnie monitorować rozwój sytuacji gospodarczej i jest gotowa do szybkiej reakcji w przypadku jakiejkolwiek nowej sytuacji kryzysowej. Komisja nie planuje jednak obecnie ponownych konsultacji z państwami członkowskimi w sprawie specjalnych narzędzi związanych z kryzysem przewidzianych w tymczasowych ramach pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji, których wycofanie przewiduje się z dniem 30 czerwca 2024 r.

Kontekst

Tymczasowe kryzysowe ramy pomocy państwa, przyjęte 23 marca 2022 r., umożliwiały państwom członkowskim wykorzystanie przewidzianej w zasadach pomocy państwa elastyczności w celu wsparcia gospodarki w kontekście rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie. Tymczasowe kryzysowe ramy pomocy państwa zmieniono 20 lipca 2022 r. w celu uzupełnienia legislacyjnego pakietu gotowości do zimy oraz zgodnie z celami planu REPowerEU. Kolejny raz tymczasowe kryzysowe ramy pomocy państwa zmieniono 28 października 2022 r. zgodnie z rozporządzeniem w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii oraz rozporządzeniem w sprawie zwiększenia solidarności dzięki lepszej koordynacji zakupów gazu, wiarygodnym poziomom odniesienia cen i transgranicznej wymianie gazu.

9 marca 2023 r. Komisja przyjęła nowe tymczasowe ramy pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji, aby wspierać środki wsparcia w sektorach, które mają kluczowe znaczenie dla przejścia na gospodarkę o zerowej emisji netto, zgodnie z planem przemysłowym Zielonego Ładu.

W zmienionych tymczasowych ramach pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji przewidziano, że państwa członkowskie mogą udzielać określonych rodzajów pomocy. Są to:

  • Wypłaty ograniczonych kwot pomocy (sekcja 2.1) w dowolnej formie oraz przyznanych do 30 czerwca 2024 r. – dla przedsiębiorstw dotkniętych obecnym kryzysem lub wynikającymi z niego sankcjami i środkami odwetowymi. Maksymalną kwotę pomocy określono na 280 tys. euro w rolnictwie, 335 tys. euro w sektorach rybołówstwa i akwakultury oraz 2,25 mln euro we wszystkich pozostałych sektorach.
  • Wsparcie płynności w formie gwarancji państwowych i subsydiowanych pożyczek (sekcje 2.2 i 2.3).  W wyjątkowych przypadkach i z zastrzeżeniem ścisłych zabezpieczeń państwa członkowskie mogą udzielić przedsiębiorstwom energetycznym na potrzeby ich działalności handlowej gwarancji publicznych przekraczających 90 % pokrycia, jeżeli są one udzielane jako nierzeczywiste zabezpieczenie finansowe kontrahentom centralnym lub członkom rozliczającym. Sekcje te mają zastosowanie wyłącznie do 31 grudnia 2023 r.; nie uległy one zmianie.
  • Pomoc rekompensująca wysokie ceny energii (sekcja 2.4).  Pomoc, przyznawana w dowolnej formie, która częściowo zrekompensuje przedsiębiorstwom – w szczególności energochłonnym użytkownikom energii – dodatkowe koszty wynikające z wyjątkowego wzrostu cen gazu i energii elektrycznej, poniesione do 30 czerwca 2024 r. Kwota pomocy indywidualnej może być obliczana na podstawie obecnego zużycia lub zużycia w przeszłości, przy uwzględnieniu potrzeby utrzymania zachęt rynkowych do zmniejszania zużycia energii oraz utrzymania ciągłości działalności gospodarczej. Ponadto państwa członkowskie mogą udzielać wsparcia w sposób elastyczny, m.in. na rzecz szczególnie dotkniętych sektorów energochłonnych, z zastrzeżeniem zabezpieczeń zapobiegających nadmiernej rekompensacie i zachęcających do zmniejszania śladu węglowego w przypadku pomocy o wartości przekraczającej 50 mln euro. Zachęca się również państwa członkowskie do rozważenia, w sposób niedyskryminacyjny, możliwości ustanowienia wymogów związanych z ochroną środowiska lub bezpieczeństwem dostaw. Dalsze szczegółowe informacje na temat możliwości uzyskania wsparcia ze względu na wysokie ceny energii, w tym metod obliczania kwot pomocy indywidualnej, są dostępne tutaj.
  • Środki przyspieszające wprowadzanie energii odnawialnej (sekcja 2.5).  Państwa członkowskie mogą ustanawiać programy inwestycji we wszelkie odnawialne źródła energii, w tym wodór odnawialny, biogaz i biometan, a także w magazynowanie energii i energię cieplną ze źródeł odnawialnych, m.in. stosowanie pomp ciepła. W ramach tych programów dopuszcza się uproszczone procedury przetargowe, które można szybko wdrożyć, przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczających zabezpieczeń w celu ochrony równych warunków działania. Możliwe jest w szczególności ustanawianie programów ukierunkowanych na konkretną technologię, która wymaga wsparcia ze względu na szczególne cechy krajowego koszyka energetycznego. Warunki przyznawania pomocy na rzecz małych projektów i mniej rozwiniętych technologii, jak np. wodór odnawialny, zostały uproszczone poprzez zniesienie wymogu przetargów konkurencyjnych, pod warunkiem stosowania pewnych zabezpieczeń. Pomoc w ramach takich programów może być przyznawana do 31 grudnia 2025 r.; po tej dacie nadal obowiązywać będą zwyczajowe zasady pomocy państwa, zwłaszcza odpowiednie przepisy wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią (CEEAG)*.
  • Środki ułatwiające obniżenie emisyjności procesów przemysłowych (sekcja 2.6). Aby jeszcze bardziej przyspieszyć dywersyfikację dostaw energii, państwa członkowskie mogą wspierać inwestycje służące odchodzeniu od paliw kopalnych, w szczególności poprzez elektryfikację, środki efektywności energetycznej oraz wprowadzanie wodoru odnawialnego i wodoru elektrolitycznego spełniającego określone warunki. Rozszerzono przy tym możliwości wspierania dekarbonizacji procesów przemysłowych przechodzących na paliwa wodorowe. Państwa członkowskie mogą (i) ustanawiać nowe programy oparte na przetargach albo (ii) bezpośrednio wspierać projekty bez organizowania przetargów, przy czym obowiązywać będą pewne ograniczenia wielkości wkładu ze środków publicznych przypadającego na jedną inwestycję. Przewiduje się specjalne premie uzupełniające przyznawane małym i średnim przedsiębiorstwom oraz w przypadku szczególnie energooszczędnych rozwiązań. W sytuacjach udzielania wsparcia bez przetargu wprowadzono kolejną, prostszą metodę określania maksymalnego poziomu wsparcia. Pomoc w ramach takich programów może być przyznawana do 31 grudnia 2025 r.; po tej dacie nadal obowiązywać będą zwyczajowe zasady pomocy państwa, zwłaszcza odpowiednie przepisy wytycznych CEEAG*. 
  • Środki wspierające ograniczanie zapotrzebowania na energię elektryczną (sekcja 2.7) – zgodnie z rozporządzeniem UE w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii – do 31 grudnia 2023 r.*
  • Środki dalszego przyspieszenia inwestycji w sektorach kluczowych dla przejścia na gospodarkę o zerowej emisji netto (sekcja 2.8). Środki te umożliwiają wsparcie inwestycyjne na rzecz produkcji sprzętu strategicznego, a mianowicie akumulatorów, paneli słonecznych, turbin wiatrowych, pomp ciepła i elektrolizerów oraz na rzecz wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, a także na rzecz produkcji kluczowych komponentów oraz produkcji i recyklingu powiązanych surowców krytycznych. Oznacza to konkretnie, że państwa członkowskie mogą opracowywać proste i skuteczne systemy wsparcia ograniczonego do określonego odsetka kosztów inwestycji i do konkretnych kwot nominalnych w zależności od lokalizacji inwestycji i wielkości beneficjenta. Dopuszcza się większe wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz przedsiębiorstw zlokalizowanych w regionach niekorzystnym położeniu, aby zapewnić należyte uwzględnienie celów spójności. Ponadto – w wyjątkowych sytuacjach i z zastrzeżeniem szeregu zabezpieczeń – państwa członkowskie mogą udzielać większego wsparcia poszczególnym przedsiębiorstwom w przypadku realnego ryzyka przekierowania inwestycji poza Europę. Pomoc w ramach takich programów może być przyznawana do 31 grudnia 2025 r. Więcej informacji o możliwościach uzyskania wsparcia na środki służące przyspieszeniu przejścia na gospodarkę o zerowym poziomie netto można znaleźć tutaj.

Z zakresu obowiązywania środków wyłączone są podmioty rosyjskie, białoruskie i irańskie objęte sankcjami w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi.

Więcej informacji na temat tymczasowych ram pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji oraz innych działań podjętych przez Komisję w odpowiedzi na skutki gospodarcze rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie i w celu sprzyjania transformacji w kierunku gospodarki o zerowej emisji netto można znaleźć tutaj.